Education Rulebook
Təhsil sahəsindəki iki ümumi rəqəmsal sənəd növünün (tələbə sənədi, diplom) rulebook-u, Aİ Attestation Rulebook şablonunun bölmə strukturu ilə: atributlar və metaməlumatlar, hüquqi kateqoriya, SD-JWT VC kodlaşdırması və seçici paylaşım, istifadə və sənəd vermə şərtləri, autentifikasiya səviyyəsi, yoxlama siyasətləri, etibar lövbərləri, etibarlılıq və ləğv, semantik əsas (ELM v3 / ISCED-F / EQF) və Aİ ilə uyğunluq. Tamga Rulebook-dan (FW-RB-0001) törəyir; texniki sxem SPEC-SCHEMA-0002 sənədindədir.
| Versiya | Tarix | Təsvir |
|---|---|---|
| 1.0.0 | 2026-10-16 | Tamga ARF 1.0-ın aktual mətni; Aİ Attestation Rulebook şablonunun (versiya 1.5) bölmə strukturunda. |
Sxemin sahibi: Tamga Network (hazırda müvəqqəti operator). Rəy: https://github.com/tamga-network/tamga-network/issues
1. Giriş
1.1 Əhatə dairəsi və məqsəd
Bu rulebookMəcburi qaydalar toplusu. Tamga Rulebook bütün iştirakçılar üçün qaydaları saxlayır; hər rəqəmsal sənəd növünün ondan şaxələnən öz qaydalar kitabı var. iki rəqəmsal sənəd növünü əhatə edir:
| Növ | vct | Kataloq |
|---|---|---|
| Tələbə sənədi | urn:tamga:edu:StudentCredential:1 | schemas.tamga.network/v1/edu/StudentCredential/1.0.0 |
| Diplom | urn:tamga:edu:DiplomaCredential:1 | schemas.tamga.network/v1/edu/DiplomaCredential/1.0.0 |
Hər ikisi urn:tamga:core:TamgaBaseCredential:1 kök növünü genişləndirir. Məqsəd: ali təhsil müəssisəsinin tələbəlik və məzun olma məlumatını şəxsin rəqəmsal cüzdanına seçici paylaşımlı və yoxlanıla bilən rəqəmsal sənəd kimi verməsidir; işəgötürən, endirim edən tərəf və ya kampus qapısı yalnız lazım olan sahəni görür.
Aİ baxımından bu sənədlər kvalifikasiyalı olmayan EAA (Electronic Attestation of Attributes)eIDAS termini — şəxsin diplom və ya üzvlük kimi atributlarını təsdiqləyən rəqəmsal sənəd. sayılır; Tamga sinfi sənədi verən qurumun (issuer)Rəqəmsal sənədləri imzalayan və verən qurum: universitet, peşə təşkilatı, dövlət qurumu və ya şirkət. qeydiyyatına əsasən EAA, kvalifikasiyalı və ya dövlət sinfidir. Texniki tərif (JSON Schema, növ tərifi, ELM uyğunlaşdırması) SPEC-SCHEMA-0002 sənədindədir; ziddiyyət olduqda həmin sənəd üstünlük təşkil edir.
1.2 Sənədin strukturu
Bölmə 2 atributları və metaməlumatları formatdan asılı olmayaraq müəyyən edir; Bölmə 3 kodlaşdırmanı; Bölmə 4 istifadəni, sənəd vermə şərtlərini və yoxlama siyasətlərini; Bölmə 5 etibar lövbərlərini; Bölmə 6 etibarlılığı və ləğvi; Bölmə 7 Aİ ilə uyğunluğu və qərar gözləyən məqamları; Bölmə 8 semantik əsası və versiyalaşdırmanı.
1.3 Açar sözlər
MUST, MUST NOT, SHOULD və MAY RFC 2119 mənasındadır (Tamga Rulebook §0).
1.4 Terminlər
Terminlər Əlavə D-dədir; Aİ terminləri ARF Annex 1-dəki mənadadır.
2. Atributlar və metaməlumatlar
2.0 Aİ tələbləri və bu sənəddəki qarşılıqları
| Tələb | Qarşılıq |
|---|---|
| EAA olduğunun göstəricisi (ARB_12) | §2.1 — kvalifikasiyalı və ya dövlət sinfindəki sənədi verən qurumda category; kvalifikasiyalı olmayan EAA-da category yazılmır və şablonun eaa:eu:non-qualified dəyəri istifadə olunmur (ETSI TS 119 472-1 V1.2.1 EAA-5.2.2.1-01; ADR-0047 K6) |
| Sənədi verən qurumun kimliyi, Əlavə V b (ARB_15) | iss və imza başlığındakı x5c son (leaf) sertifikatı; həmçinin awarding_body_name, awarding_body_id, awarding_body_country |
| Subyektin şəxsiyyəti, Əlavə V c (ARB_17) | family_name, given_name, birth_date; milli şəxsiyyət nömrəsi qəsdən daxil edilmir (RB-SCH-04) |
| Etibarlılığın başlanğıcı və sonu, Əlavə V e (ARB_19) | iat, exp; diplomda exp yoxdur (müddətsiz sənəd) |
| Etibar lövbərinin yeri, Əlavə V h (ARB_21) | Sənəddə ayrıca sahə yoxdur və əlavə edilmir; yer sənədi verən qurumun sertifikat zənciri və Tamga etibar siyahılarıdır, etibar lövbərlərinin yeganə mənbəyi siyahılardır (§5; ADR-0047 K7) |
2.1 Giriş və hüquqi kateqoriya
Sahələr Avropa Öyrənmə Modeli (ELM v3) və Europass ilə uyğunlaşdırılır (§8); şəxsi sahələr seçici paylaşımlıdır. Qadağandır: milli şəxsiyyət nömrəsi (TCKN və s.) heç bir sahədə yer almır; foto sahəsi yoxdur (üz uyğunlaşdırması şəxsiyyət sənədi və ya PID (Person Identification Data)Dövlətin ən yüksək təminat səviyyəsində verdiyi əsas şəxsiyyət məlumatları. Tamga bu rolu öz üzərinə götürmür; onun şəxsiyyət sənədi PID deyil. ilə aparılır).
Hüquqi kateqoriya (category). Aİ şablonundakı (1.5) və ETSI TS 119 472-1-dəki category atributu (ARF mətnində köhnə adı attestation_legal_category, ARB_25) Tamga-da öz dəyərləri ilə istifadə olunur: urn:tamga:eaa:qualified və ya urn:tamga:eaa:pub. Sənədi verən qurum bu sahəni MUST yalnız qeydiyyat sinfi kvalifikasiyalı və ya dövlət olduqda və qeydiyyatdakı dəyərlə yazsın; I1–I2 sinfində isə MUST NOT (RB-AP-14). Kvalifikasiyalı olmayan EAA-da sahənin olmaması ETSI TS 119 472-1 (EAA-5.2.2.1-01) qaydasına uyğun göstəricidir.
2.2 Məcburi atributlar
| Məlumat identifikatoru | Tərif | Məlumat növü | Nümunə dəyər | Tələbə | Diplom |
|---|---|---|---|---|---|
family_name | Soyad | mətn (1–200) | Yılmaz | ✓ | ✓ |
given_name | Ad | mətn (1–200) | Ayşe | ✓ | ✓ |
birth_date | Doğum tarixi | tarix (YYYY-MM-DD) | 2001-03-09 | ✓ | ✓ |
awarding_body_name | Qurumun rəsmi adı | çoxdilli mətn | {"tr-TR":"Örnek Üniversitesi"} | ✓ | ✓ |
awarding_body_id | Qurum identifikatoru (ELM; issuer_id deyil) | mətn (1–64) | TR-ORNEK-UNI | ✓ | ✓ |
awarding_body_country | Qurumun ölkəsi | ISO 3166-1 alpha-2 | TR | ✓ | ✓ |
isced_f_code | Sahə kodu (ISCED-F 2013, 2–4 rəqəm) | mətn | 0613 | ✓ | ✓ |
student_status | Qeydiyyat statusu; məzun dəyərini daxil etmir | ACTIVE | ON_LEAVE | ACTIVE | ✓ | — |
enrollment_year | Qeydiyyat ili | tam ədəd | 2022 | ✓ | — |
study_level | Səviyyə (EQF 5–8) | tam ədəd | 6 | ✓ | — |
programme_title | Proqramın adı | çoxdilli mətn | {"tr-TR":"Bilgisayar Mühendisliği"} | ✓ | — |
is_enrolled | Törəmə: qeydiyyatda olan tələbə (true) | boolean | true | ✓ | — |
qualification_title | Kvalifikasiyanın adı | çoxdilli mətn | {"tr-TR":"Lisans"} | — | ✓ |
eqf_level | Avropa Kvalifikasiyalar Çərçivəsi səviyyəsi (5–8) | tam ədəd | 6 | — | ✓ |
awarding_date | Məzun olma tarixi | tarix | 2026-06-30 | — | ✓ |
is_graduate | Törəmə, sabit true | sabit true | true | — | ✓ |
2.3 İxtiyari atributlar
| Məlumat identifikatoru | Tərif | Məlumat növü | Nümunə dəyər | Tələbə | Diplom |
|---|---|---|---|---|---|
faculty_name | Fakültə | çoxdilli mətn | {"tr-TR":"Mühendislik Fakültesi"} | ✓ | — |
expected_graduation_year | Gözlənilən məzun olma ili | tam ədəd | 2026 | ✓ | — |
enrollment_date | Qeydiyyat tarixi | tarix | 2022-09-19 | ✓ | — |
credit_points | ECTS krediti | ədəd (0–1000) | 240 | ✓ | ✓ |
nqf_level | Milli kvalifikasiya səviyyəsi (TYÇ) | mətn (≤ 16) | 6 | — | ✓ |
mode_of_study | Təhsil forması | FULL_TIME | PART_TIME | DISTANCE | BLENDED | FULL_TIME | — | ✓ |
grade | Qiymət | mətn (≤ 32) | 3.41 | — | ✓ |
grading_scheme | Qiymətləndirmə sistemi | çoxdilli mətn | {"tr-TR":"4'lük sistem"} | — | ✓ |
thesis_title | Dissertasiyanın adı | çoxdilli mətn | {"tr-TR":"…"} | — | ✓ |
graduated_before | Törəmə: bu ildən əvvəl məzun olub | tam ədəd | 2027 | — | ✓ |
2.4 Şərti atributlar
Yoxdur.
2.5 Məcburi metaməlumatlar
| Məlumat identifikatoru | Tərif | Məlumat növü | Nümunə dəyər | Tələbə | Diplom |
|---|---|---|---|---|---|
iss | Sənədi verən qurumun ünvanı | URI | https://issuer.tamga.network/ornek-uni | ✓ | ✓ |
vct, vct#integrity | Növ və növ tərifinin həşi | URN, sha256-… | urn:tamga:edu:DiplomaCredential:1 | ✓ | ✓ |
iat | Verilmə anı | NumericDate | 1782777600 | ✓ | ✓ |
cnf | Rəqəmsal cüzdanın cihaz açarı | JWK | — | ✓ | ✓ |
exp | Etibarlılığın sonu; exp − iat ≤ 90 gün | NumericDate | 1790553600 | ✓ | — |
status | Ləğv siyahısına istinad status_list {idx, uri} | obyekt | {"status_list":{"idx":9921,"uri":"https://status.tamga.network/2b8e01d4"}} | — | ✓ |
2.6 İxtiyari metaməlumatlar
Yoxdur. Tələbə sənədində status, diplomda isə exp yoxdur (§6).
2.7 Şərti metaməlumatlar
| Məlumat identifikatoru | Şərt | Məlumat növü | Nümunə dəyər |
|---|---|---|---|
category | Yalnız qeydiyyat sinfi kvalifikasiyalı və ya dövlət olan sənədi verən qurumda, qeydiyyatdakı dəyərlə (§2.1) | urn:tamga:eaa:qualified | urn:tamga:eaa:pub | urn:tamga:eaa:pub |
3. Kodlaşdırma
3.1 ISO/IEC 18013-5 (mdoc)
Yaxın məsafə təhlili (ARB_02). Təhsil sənədlərinin internetsiz, üzbəüz təqdim edilməsinə hazırda ehtiyac yoxdur: kampusa giriş üçün giriş kartı istifadə olunur (ADR-0012); məzun olmanın təsdiqi onlayn həyata keçirilir. Buna görə bu növlər mdoc kimi verilmir. ISO/IEC 18013-5 yaxın məsafə axını kampus istifadəsinə açıldıqda bu təhlil yenilənir.
3.2 SD-JWT VC
Rəqəmsal sənədlər SD-JWT VC (Selective Disclosure JWT Verifiable Credential)Seçici paylaşım (selective disclosure) imkanı olan JSON əsaslı rəqəmsal sənəd formatı, EUDI Wallet-da və Tamga-da onlayn təqdimat üçün istifadə olunur — burada rəqəmsal cüzdan istifadə olunur. kimi, HAIP 1.0-ın SD-JWT VC profilinə uyğun verilir (ARB_01b): başlıqda alg ES256, typdc+sd-jwt, x5c; _sd_alg sha-256. vct şəbəkədə unikaldır (ARB_05); növ tərifi kataloqdan gəlir, vct#integrity məcburidir (RB-SCH-01). "Seçici paylaşım" sütunu Type Metadata-dakı sd dəyəridir: MUST = always, MAY = allowed, MUST NOT = never (ARB_30). İstinad sənəd vermə xidməti allowed sahələrini də ayrıca açıqlama kimi verir.
| Məlumat identifikatoru | Claim adı | Kodlaşdırma | Mənbə / qeyd | Seçici paylaşım |
|---|---|---|---|---|
family_name, given_name | eyni | string | OpenID Connect Core §5.1 (IANA) | MUST |
birth_date | birth_date | string, YYYY-MM-DD | ELM dateOfBirth; Tamga-ya xas ad | MUST |
grade, thesis_title | eyni | string / çoxdilli obyekt | Tamga-ya xas (ELM uyğunlaşdırması) | MUST |
awarding_body_name, awarding_body_id, awarding_body_country | eyni | çoxdilli obyekt / string | Tamga-ya xas (ELM uyğunlaşdırması) | MAY |
Tələbə: student_status, enrollment_year, study_level, programme_title, isced_f_code, faculty_name, expected_graduation_year, credit_points, enrollment_date, is_enrolled | eyni | §2-dəki növlər | Tamga-ya xas (ELM uyğunlaşdırması) | MAY |
Diplom: qualification_title, eqf_level, nqf_level, isced_f_code, awarding_date, mode_of_study, credit_points, grading_scheme, is_graduate, graduated_before | eyni | §2-dəki növlər | Tamga-ya xas (ELM uyğunlaşdırması) | MAY |
iss, vct, vct#integrity, iat, exp, cnf, status, category | eyni | — | daşıma profili | MUST NOT |
Çoxdilli mətn dil teqindən (tr-TR, en-US …) mətnə uyğunlaşdıran obyektdir (ən azı bir dil; hər ümumi sxem ən azı tr-TR və en-US üzrə göstərmə məlumatı daşıyır, RB-SCH-03).
Defolt məxfilik. grade, thesis_title, birth_date, family_name, given_name şəxs açıq razılıq vermədən açılmır. İşəgötürənin "məzun olmanın təsdiqi" ssenarisində is_graduate, qualification_title, eqf_level, isced_f_code, awarding_body_name, awarding_date açılır; birth_date, grade və thesis_title açılmır.
Nümunə (diplom; JWT claim toplusu, açıqlamalar açılmış şəkildə):
{
"iss": "https://issuer.tamga.network/ornek-uni",
"vct": "urn:tamga:edu:DiplomaCredential:1",
"vct#integrity": "sha256-…",
"iat": 1782777600,
"cnf": { "jwk": { "kty": "EC", "crv": "P-256", "x": "…", "y": "…" } },
"status": { "status_list": { "idx": 9921, "uri": "https://status.tamga.network/2b8e01d4" } },
"family_name": "Yılmaz",
"given_name": "Ayşe",
"birth_date": "2001-03-09",
"awarding_body_name": { "tr-TR": "Örnek Üniversitesi", "en-US": "Example University" },
"awarding_body_id": "TR-ORNEK-UNI",
"awarding_body_country": "TR",
"qualification_title": { "tr-TR": "Lisans", "en-US": "Bachelor's degree" },
"eqf_level": 6,
"isced_f_code": "0613",
"awarding_date": "2026-06-30",
"is_graduate": true
}Kodlaşdırılmış sənəd və açıqlama nümunələri uyğunluq vektorlarındadır (conformance/vectors/sd-jwt).
3.3 W3C VCDM
İstifadə olunmur: JSON-LD daşıyıcısı istifadə edilmir. Aİ təhsil sahəsində qarşılıqlı uyğunluq üçün ELM JSON-LD ixracı açıq məsələdir (§7.2).
4. İstifadə
4.1 İstifadə halları
İşə müraciətdə məzun olmanın təsdiqi, tələbə endirimi, kampusa giriş; yüksək riskli əməliyyatlarda (dövlət, bank) şəxsiyyət sənədi ilə birlikdə. PID tələb edilməsi (ARB_27): yoxlayan tərəfin əlavə olaraq PID tələb etməsinə ehtiyac yoxdur; üz uyğunlaşdırması tələb olunan yüksək riskli əməliyyatda şəxsiyyət sənədi və ya PID yoxlayan tərəfin məsuliyyətindədir (RB-RP-11).
4.2 Sənəd vermə siyasəti: kim verir
| Şərt | Tələbə sənədi | Diplom |
|---|---|---|
| Sənədi verən qurumun kateqoriyası | EDUCATION | EDUCATION |
| Minimum akkreditasiya | I2 (müqaviləli) | I2; I3 SHOULD |
| Sənəd növü üzrə səlahiyyət | schema_authorizations daxilində bu vct (zaman pəncərəli icazə siyahısı) | eyni |
| Hüquqi səlahiyyət | Diplom və tələbə sənədi vermək səlahiyyəti şəbəkədən kənardadır (YÖK); qeydiyyat qurumu bunu qeydə alır, təsdiqləmir | eyni |
| Səlahiyyətli mənbə | Qurumun tələbə informasiya sistemi (OBS) və ya onun müqaviləli bağlantısı | eyni |
| Açar | Qurumun nəzarətində; I3-də HSM və ya e-Möhür | eyni |
Qurum özünə səlahiyyət verə bilməz; səlahiyyət qeydiyyat qurumunun qeydi ilə yaranır.
4.3 Sənəd kimə verilir
- Tələbə sənədi: qeydiyyat statusu
ACTIVEvə yaON_LEAVEolan tələbəyə. Məzun olmuş şəxsə tələbə sənədi verilmir; məzunluq diplom növünə aiddir. - Diplom: məzunluq prosesini başa vurmuş şəxsə. Müraciəti şəxsin özü edir; üçüncü şəxs (valideyn, nümayəndə) adından sənəd verilməsi üçün təmsilçilik səlahiyyətinin sübutu tələb olunur (RB-AP-12).
- Hər tələbəyə bir aktiv nüsxə dəsti (10 nüsxə) düşür; sənəd yenidən verildikdə köhnə dəst ləğv edilir.
- Sənəd verilməzdən əvvəl cüzdan nümunəsinin sübutu (WIA) və açar sübutu (KA)
wallet_providers[]siyahısına əsasən yoxlanılır (RB-AP-10).
4.4 Rəqəmsal sənəd verilməzdən əvvəl şəxsiyyətin yoxlanılması
Səviyyə sənədə (credential)Sənədi verən qurum tərəfindən imzalanan və şəxsin rəqəmsal cüzdanında saxlanan rəqəmsal sənəd; şəxs yalnız soruşulan sahələri göstərir. yazılmır; növün ilkin şərtidir.
| Növ | Minimum səviyyə | Qəbul edilən yollar |
|---|---|---|
| Tələbə rəqəmsal sənədi | T1 | e-poçt ilə təklif və SMS ilə əməliyyat kodu; OBS ekranında təklif |
| Diplom | T2 | OBS-də çoxfaktorlu girişlə təklif; qurumun qeydiyyat masası (üzbəüz); lisenziyalı məsafədən şəxsiyyət yoxlaması |
| Əlavə seçim | T3 | Kvalifikasiyalı elektron imza və ya mobil imza — yalnız avtorizasiya kodu axını ilə və ya üzbəüz; əvvəlcədən avtorizasiya edilmiş axınla qadağandır |
Yalnız e-poçt və SMS ilə diplom verilmir.
4.5 Təqdimat qaydaları
- Yalnız OpenID4VP (OpenID for Verifiable Presentations)Yoxlayan tərəfin rəqəmsal cüzdandan rəqəmsal sənəd tələb etmək və təqdimetməni almaq üçün istifadə etdiyi protokol. və DCQL (Digital Credentials Query Language)Yoxlayan tərəfin OpenID4VP-də hansı rəqəmsal sənədlərə və hansı sahələrə ehtiyac duyduğunu bildirmək üçün istifadə etdiyi sorğu dili.; imzalı sorğu; şifrələnmiş cavab (RB-RP-02).
- Hər yoxlayan tərəf (verifier)Təqdim edilən rəqəmsal sənədi yoxlayan tərəf: imza, etibar siyahısındakı sənədi verən qurum, status və siyasət. Yoxlayan tərəf olaraq da adlandırılır. üçün həmişə eyni nüsxə; eyni yoxlayan tərəf və eyni növ üçün açılan sahələr ardıcıldır (RB-WP-05).
- Yoxlayan tərəfin əhatə dairəsi bu növün sahələrinin alt çoxluğudur;
grade,thesis_titlevə yabirth_dateistəyən yoxlayan tərəfə qarşı cüzdan həddən artıq sorğu xəbərdarlığı göstərir; bu sahələr əhatə dairəsində yoxdursa, sorğu rədd edilir. - Daxili açıqlama siyasəti (ADR-0046): qurum bu növlərin yalnız müəyyən yoxlayan tərəflərə göstərilməsini istəyirsə, qaydanı imzalı təqdimat məlumatında (metadata) dərc edir; qayda sənədə daxil edilmir. Cüzdan qaydanı sənədi alarkən saxlayır, təqdimat zamanı qiymətləndirir; qayda ödənilmirsə, ayrıca xəbərdarlıq göstərir, defolt seçim paylaşmamaqdır (RB-AP-26, RB-WP-14).
- Yaxın məsafə: kampusa giriş üçün giriş kartından istifadə olunur; ISO/IEC 18013-5 yaxın məsafə axını əlçatan olduqda ona keçilir (§3.1).
- Əməliyyat məlumatları (ARF Topic 20) bu növlərdə müəyyən edilməyib.
Nümunə DCQL (məzunluğun təsdiqi):
{
"credentials": [
{
"id": "diploma",
"format": "dc+sd-jwt",
"meta": { "vct_values": ["urn:tamga:edu:DiplomaCredential:1"] },
"claims": [
{ "path": ["is_graduate"] },
{ "path": ["qualification_title"] },
{ "path": ["eqf_level"] },
{ "path": ["isced_f_code"] },
{ "path": ["awarding_body_name"] },
{ "path": ["awarding_date"] }
]
}
]
}4.6 Yoxlama siyasəti (yoxlayan tərəfin öhdəlikləri)
Yoxlama spesifikasiyadakı kanonik ardıcıllıqla aparılır (RB-RP-03): etibar mənbəyinin aktuallığı, imza, sənədi verən qurum, növ üzrə səlahiyyət, ləğv, cüzdan bağlılığı. Növə xas qaydalar:
| Siyasət | Tələb olunur |
|---|---|
job-application-degree (məzunluğun təsdiqi) | vct = DiplomaCredential:1; sənədi verən qurum EDUCATION kateqoriyasındadır və bu növ üçün səlahiyyətlidir; sinif ən azı I2 (I3 SHOULD); ləğv edilməyib; is_graduate = true, eqf_level ≥ 6; sənəd sahibinin təminat sahəsi yoxdur — diplom növü T2 ilə bağlanıb |
student-discount | vct = StudentCredential:1; sənədi verən qurum ən azı I2; müddəti bitməyib; yalnız is_enrolled = true |
campus-access | student-discount ilə eyni və giriş kartı qeydi; müddətli razılıq ən çoxu 6 ay |
| Yüksək riskli (dövlət, bank) | Yuxarıdakılar və şəxsiyyət sənədi və ya PID ilə üz uyğunlaşdırması (yoxlayan tərəfin məsuliyyəti) |
Siyasət adları istinad yoxlayan tərəfdə olduğu kimidir. Nəticə üç dəyərlidir; INDETERMINATE qəbul demək deyil; istifadəçiyə "yoxlanıla bilmədi" deyilir, "etibarsız" deyilmir.
4.7 Cihaza bağlılıq
Hər iki növ cihaza bağlıdır (ARB_34): hər nüsxə cüzdanın təhlükəsiz aparat təminatındakı ayrıca açarına bağlanır (cnf; RB-AP-09). cryptographically_bound_to istifadə olunmur.
5. Etibar lövbərləri
Kvalifikasiyalı olmayan EAA üçün etibar lövbəri Tamga-nın imzalı etibar siyahılarından götürülür (ARB_26):
- Yoxlayan tərəf siyahıların siyahısını (
https://trust.tamga.network/lotl.jws) və milli siyahını (tl-tr.jws) əvvəlcədən yükləyir və onların imzalarını kök sertifikatlara əsasən yoxlayır; kök barmaq izləritamga.network/trust-anchorsəhifəsində və Trust Framework-də eyni dəyərlərlə dərc olunur (RB-OP-06). - Sənədin
x5czənciri milli kökə bağlanır;issuer_idson (yarpaq) sertifikatın barmaq izidir (RB-AP-01, RB-RP-04). tl-tr › issuers[]qeydi qurumun kateqoriyasını (EDUCATION), sinfini və bu növ üzrə zaman pəncərəli səlahiyyətini verir; yoxlama sənədiniatdəyərinə əsasən aparılır.- Növ
lotl › schemas[]qeydindən və kataloqdakıcontent_hashdəyərindən (=vct#integrity) yoxlanılır.
Cüzdan sənədi alarkən eyni qeyd vasitəsilə qurumun bu növü verməyə səlahiyyətli olduğunu yoxlayır.
6. Etibarlılıq və ləğv
6.1 Etibarlılıq siyasəti
| Mövzu | Tələbə sənədi | Diplom |
|---|---|---|
| Etibarlılıq | Ən çoxu 90 gün; müddəti bitməzdən əvvəl cüzdandakı nüsxələr yeniləmə tokeni ilə avtomatik yenilənir (ADR-0023), qurum qeydi yenidən oxuyur | Müddətsiz (exp yoxdur) |
| Qurumun fəaliyyəti dayandırılıbsa | Yeni sənəd verilmir; mövcud sənədlər müddəti bitənədək etibarlıdır | Yeni sənəd verilmir; köhnə diplomlar verildikləri tarixə görə etibarlıdır |
| Sertifikatın yenilənməsi | Köhnə sənədlər köhnə issuer_id qeydi ilə yoxlanılır | eyni |
6.2 Ləğv
| Mövzu | Tələbə sənədi | Diplom |
|---|---|---|
| Ləğv edilə bilərmi | Xeyr — qısa ömür (≤ 90 gün) ləğvi əvəz edir; müddəti bitməmiş, lakin artıq düzgün olmayan sənəd qəbul edilmiş riskdir | Bəli, məcburidir — Token Status List (Aİ-nin Attestation Status List-i), status.status_list {uri, idx} |
| Ləğv şərtləri | — (yenidən verilmir) | Diplomun ləğvi (saxtakarlıq, məhkəmə qərarı), səhv sənəd (yenidən verilməklə), razılığın geri götürülməsi, cihazın təhlükəsizliyinin pozulması barədə bildiriş, şəxsin "sənədiniz bir cüzdana əlavə edildi" bildirişinə etirazı, paylaşım qaydasının dəyişməsi — təfərrüat FW-POL-0001 §3 |
| Dayandırma | — | SUSPENDED (2 bitlik dəyər) — araşdırma müddətində; sxem suspension_allowed: true daşıyır (ADR-0048 K2) |
| Dərc | — | Sabit interval (hazırda 2 dəqiqə), dəyişiklik olmasa belə; siyahı 6 saat etibarlıdır; təcili dərc yoxdur; ləğv bir neçə dəqiqəyə qüvvəyə minir |
| Siyahı ünvanı (ARB_24a) | — | Sənəddəki status.status_list.uri; şəbəkənin yerləşdirdiyi sənəd vermə xidmətində https://status.tamga.network/ altında, öz xidmətini idarə edən qurumda isə qurumun status serverində; ünvan qeyri-şəffafdır (RB-AP-18) |
7. Uyğunluq
7.1 Aİ çərçivəsi ilə əlaqə
- Bu rulebook Aİ Attestation Rulebook şablonunun (1.5) bölmə strukturunu izləyir (ARB_29); Topic 12 uyğunlaşdırması Tamga Rulebook §11-dədir.
- Sahələr ELM v3 və DC4EU təhsil profilləri ilə uyğunlaşdırılır (ARB_07, ARB_08); uyğunlaşdırma növün təsvirindədir (§8).
- Bu növlər Tamga Rulebook-un bütün qaydalarını miras alır.
7.2 Məlum fərqlər və qərar gözləyən məsələlər
| Mövzu | Vəziyyət |
|---|---|
| Diplom üçün I3 akkreditasiyasının məcburi olması | Təxirə salınmış qərar (ADR-0047 K9): hazırda minimum I2, I3 SHOULD. Tətikləyici (hansı əvvəl baş verərsə): təhsil pilotunun yekun hesabatı, pilot tərəfdaşından başqa ilk qurumun diplom müraciəti və ya hər hansı dövlətin təhsil orqanının şəbəkəyə qoşulması |
| ELM JSON-LD ixracı | Aİ təhsil sahəsində qarşılıqlı fəaliyyət üçün açıq məsələ |
| Etibar lövbərinin yerinin sənəddə göstərilməsi (ARB_21) | Qərar (2026-10-12, ADR-0047 K7): sənədə sahə əlavə edilmir; sənəddəki yer sənədi verən qurumun öz bəyanatı olardı və yoxlayan tərəf lövbəri yalnız özünün seçdiyi siyahıdan götürür |
| Kvalifikasiyalı olmayan EAA göstəricisi (ARB_12) | Qərar (2026-10-12, ADR-0047 K6): yazılmır; ETSI TS 119 472-1 V1.2.1 EAA-5.2.2.1-01 kvalifikasiyalı olmayan EAA-da category olmamasını tələb edir |
nbf və diplomda exp | ETSI TS 119 472-1 hər ikisini tələb edir; Tamga hazırda nbf yazmır və diplom müddətsizdir |
| Attestation Revocation List | Tamga-da sənədi verən qurumlar Status List dərc edir (Aİ VCR_11-ə görə biri kifayətdir); yoxlayan tərəf və cüzdan nüvəsi identifikator siyahısını da yoxlayır (paketlər 0.5.0; FW-POL-0001 §8) |
8. Semantik əsas və versiyalaşdırma
- ELM v3 və Europass uyğunlaşdırması normativdir; ISCED-F 2013 (2–4 rəqəmli), EQF 5–8, TYÇ
nqf_level. - Proqramın ISCED-F uyğunlaşdırma cədvəlini qurum təqdim edir; qarşılığı yoxdursa, sənəd verilmir (RB-AP-13).
- Növün əsas versiyası URN-dədir (
…:1); sahə əlavə edilməsi və ya çıxarılması yeni əsas versiya və rulebook-da yeni bölmə deməkdir. - Kiçik (minor) və yamaq (patch) versiyalar (görüntüləmə, izah) yeni
metadata_urlvəcontent_hashilə, eyni URN altında dərc olunur; kataloq aktual versiyanı işarələyir; dərc edilmiş fayl dəyişmir (RB-SCH-02). DEPRECATEDstatusundakı növ yoxlanıla bilən qalır.- Bu rulebook SPEC-SCHEMA-0002 versiyasını dəyişdikdə eyni zamanda yenilənir.
9. Mənbələr
Aİ Attestation Rulebook şablonu, ARF Annex 2 Topic 7, 10 və 12, ETSI TS 119 472-1, SD-JWT VC, HAIP 1.0, IETF Token Status List, ELM v3. Bu sənədin əsaslandığı Tamga qərarları və spesifikasiyaları Əlavə E-də sadalanır.
Status
Qüvvədədir — versiya 1.0.0 (2026-10-16).